تابلو برق قلب تپنده هر سیستم توزیع انرژی الکتریکی است و انتخاب نوع مناسب آن، تأثیر مستقیمی بر ایمنی، راندمان و طول عمر تجهیزات دارد. در ادامه به معرفی سه دسته اصلی تابلوهای برق میپردازیم و بعد از آن نیز اندکی بصورت عمیق تر و با زاویه دید کاربردیتر به آن میپردازیم .
بصورت کلی میتوان انواع تابلو برق را به سه دسته تقسیم نمود :
تابلو برق فشار ضعیف (LV)
این نوع تابلو برای ولتاژهای زیر ۱۰۰۰ ولت طراحی میشود و پرکاربردترین نوع در ساختمانها، کارخانهها و مجتمعهای تجاری است. وظیفه اصلی آن توزیع و حفاظت از مدارهای برق در سطح مصرفکننده نهایی میباشد.
تابلو برق فشار متوسط (MV)
برای ولتاژهایی بین ۱ تا ۳۶ کیلوولت استفاده میشود و معمولاً در پستهای توزیع، نیروگاهها و صنایع بزرگ برای انتقال ایمن و کنترل جریانهای بالا به کار میرود. طراحی این تابلوها نیازمند دقت و استانداردهای ایمنی بالاتری است.
تابلو برق توزیع و صنعتی
این تابلوها برای تقسیم برق میان چندین مدار فرعی طراحی میشوند و در کارخانجات، خطوط تولید و پروژههای صنعتی کاربرد گستردهای دارند. امکان افزودن سیستمهای کنترل، حفاظت و اتوماسیون نیز در این نوع تابلوها فراهم است.
تقسیم بندی جزء تر تابلوهای برق و کاربرد آنها :
انواع تابلوهای برق را میتوان بر اساس کاربرد (مسکونی، صنعتی) و سطح ولتاژ و پیچیدگی دستهبندی کرد. در ادامه با مهمترین انواع آنها آشنا میشوید:
انواع تابلوهای برق مسکونی و تجاری کوچک
- تابلو اصلی (Main Breaker Panel): رایجترین نوع در خانهها که برق ورودی را بین مدارهای مختلف تقسیم میکند. دارای یک کلید اصلی است که با آن میتوان برق کل ساختمان را قطع کرد.
- تابلو فرعی (Sub-Panel): برای تأمین برق یک بخش خاص مانند گاراژ یا حیاط، زمانی که در تابلو اصلی جا یا ظرفیت کافی وجود ندارد، استفاده میشود.
- تابلو کلید تغییر وضعیت (Transfer Switch): برای اتصال ژنراتور برق پشتیبان به ساختمان استفاده میشود تا بتوان بهطور ایمن بین برق شهری و ژنراتور جابهجا شد.
- مرکز بار (Load Center): نوعی تابلو توزیع که معمولاً در خانهها و مشاغل کوچک استفاده میشود و مدارهای مختلف را با فیوز یا کلید محافظت میکند.
انواع تابلوهای برق صنعتی و تجاری بزرگ
مرکز کنترل موتورها (MCC - Motor Control Center): وظیفه اصلی آن کنترل، راهاندازی، توقف و حفاظت از موتورهای الکتریکی در صنایع (مثل پمپها، فنها و نوارنقالهها) است.
مرکز کنترل قدرت (PCC - Power Control Center): قلب توزیع برق در صنایع بزرگ، برق را از ترانسفورماتور به سایر تابلوها و تجهیزات پرمصرف مانند کمپرسورها توزیع میکند.
تابلوهای کنترل PLC: شامل کنترلکنندههای منطقی قابل برنامهریزی (PLC) است که برای اتوماسیون ماشینآلات و خطوط تولید استفاده میشود.
تابلوهای راهانداز و درایو (VFD/Drive Panels): برای کنترل دقیق سرعت و گشتاور موتورها استفاده شده و به صرفهجویی در انرژی کمک میکنند.
دستهبندی فنی بر اساس اندازه و کاربرد (Panelboard, Switchboard, Switchgear)
در پروژههای بزرگ، تابلوها بر اساس مشخصات فنی به سه دسته تقسیم میشوند:
- Panelboard: برای کاربردهای تا ۶۰۰ ولت و حداکثر ۱۲۰۰ آمپر. معمولاً به دیوار نصب شده و فقط از جلو قابل دسترس است. در ساختمانهای مسکونی و تجاری کوچک کاربرد دارد.
- Switchboard: برای جریانهای بالاتر (تا ۵۰۰۰ آمپر) و ولتاژ ۶۰۰ ولت. روی زمین نصب شده و معمولاً از پشت و جلو قابل دسترس است. در مراکز داده و ساختمانهای بزرگ تجاری استفاده میشود.
- Switchgear: پیشرفتهترین گزینه با قابلیت تحمل ولتاژ بالا (تا ۳۸ کیلوولت) و جریان تا ۶۰۰۰ آمپر. کلیدهای آن معمولاً از نوع کشویی (Draw-out) بوده و ایمنی بیشتری دارند. در بیمارستانها، کارخانههای بزرگ و تأسیسات حساس کاربرد دارد.
نکات تکمیلی
- بر اساس فاز: تابلوها به دو نوع تک فاز (مصارف خانگی با ولتاژ ۱۲۰/۲۴۰ ولت) و سه فاز (مصارف صنعتی و موتورهای بزرگ) تقسیم میشوند.
- نوع قطع کننده: کلیدهای مدار میتوانند از نوع قالبی (MCCB) که رایجترین هستند یا نوع قدرت (Power Circuit Breaker) که در تابلوهای پیشرفتهتر استفاده میشوند، باشند.
تابلوهای STS ، ATS و خازن دار در کدام دسته بندی قرار میگیرند؟
تابلوهای ATS و خازندار جزو همین دستهبندی هستند، اما به دلیل کاربرد تخصصیشان، معمولاً بهعنوان زیرمجموعههای تابلوهای صنعتی یا تجهیزات جانبی شناخته میشوند. که به هر کدام را جداگانه می پردازیم:
۱. تابلو ATS و STS (سیستم انتقال خودکار – سیستم انتقال ساکن )
Automatic Transfer Switch / Static Transfer Switches
این تابلو در دسته تابلوهای کلید تغییر وضعیت (Transfer Switch) قرار میگیرد که قبلاً اشاره کردم، اما با یک تفاوت کلیدی: عملیات آن کاملاً خودکار است و نیازی به دخالت انسانی ندارد.
· کاربرد اصلی: وقتی برق شهری قطع میشود، بهطور خودکار ژنراتور را روشن کرده و بار را به آن منتقل میکند. با بازگشت برق، دوباره به حالت عادی برمیگردد.· محل استفاده: بیمارستانها، مراکز داده، برجهای مخابراتی، ساختمانهای لوکس و هر جایی که قطع برق غیرقابلتحمل است.· نوع ساخت: میتواند بهصورت تابلوی مستقل باشد یا بهعنوان بخشی از تابلو اصلی (MDP یا PCC) طراحی شود.· کلیدهای داخلی: معمولاً از کلیدهای قدرت (MCCB یا ACB) با مکانیزم موتوری استفاده میکند تا فرمان قطع و وصل را از کنترلرنده دریافت کند.
۲. تابلو خازندار (خازنگذار یا PFC – Power Factor Correction)
این تابلو در دسته تابلوهای کنترل و اصلاح کیفیت توان قرار میگیرد و مستقیماً با مراکز کنترل قدرت (PCC) در ارتباط است.
· کاربرد اصلی: بهبود ضریب قدرت (Power Factor) شبکه برق صنعتی با وارد کردن خازنهای موازی به مدار. این کار باعث کاهش جریمههای قبض برق و افزایش بازدهی تجهیزات میشود.· اجزای داخلی: شامل خازنهای توانی، کنتاکتور (برای قطع و وصل پلههای خازنی)، فیوز و یک رگولاتور هوشمند است که میزان خازن مورد نیاز را محاسبه و پلهها را بهطور خودکار وارد یا خارج میکند.· محل نصب: معمولاً در کنار تابلوهای اصلی (PCC) یا بهصورت یک تابلو مجزا در کنار ترانسفورماتور قرار میگیرد.· نکته فنی: این تابلوها معمولاً مجهز به راکتور (سلف) برای جلوگیری از هارمونیکهای مخرب هستند (در محیطهای با درایوهای زیاد، حتماً باید از نوع ضد هارمونیک استفاده شود).
جمعبندی جایگاه آنها در دستهبندی:
نوع تابلو زیرمجموعه اصلی توضیح جایگاهATS کلید تغییر وضعیت (Transfer Switch) نسخه اتوماتیک همان تابلوهای تغییر وضعیت که در بخش مسکونی/صنعتی معرفی شدند.خازندار کنترل کیفیت توان جزو تجهیزات جانبی صنعتی که در کنار PCC نصب میشود و جزء تابلوهای توزیع یا کنترل محسوب میشود.
اگر بخواهم مثال بزنم: در یک کارخانه بزرگ، شما PCC دارید، کنارش تابلو خازندار برای اصلاح ضریب قدرت، و برای ژنراتور پشتیبان هم یک تابلو ATS جداگانه یا بهصورت بخشی از PCC طراحی میشود.
شرکت ما با بهرهگیری از متخصصان مجرب و استفاده از تجهیزات استاندارد، طراحی و ساخت انواع تابلو برق فشار ضعیف، متوسط و صنعتی را متناسب با نیاز پروژه شما انجام میدهد. برای مشاوره رایگان و دریافت قیمت، همین امروز با ما تماس بگیرید.
